Święty Wawrzyniec Diakon i Męczennik - 10 sierpnia
z traktatu św. Ambrożego O obowiązkach duchowieństwa - De officiis ministrorum (IV w.):"Nie pomijajmy św. Wawrzyńca, który, widząc jak Sykstus, jego biskup został powiedziony na męczeństwo, rozpłakał się, nie z powodu jego cierpień lecz z tej przyczyny że sam miał pozostać. (...) Sykstus powiedział wówczas: "Nie zostawiam cię, ani nie zapominam. Większe zmagania na Ciebie czekają. My jako starcy musimy przejść łatwiejszą walkę, bardziej chwalebny triumf nad tyranem Cię oczekuje, młodzieńcze. Wkrótce pójdziesz. Nie płacz, za trzy dni podążysz za mną. Taka przerwa jest przynależna kapłanowi i jego lewicie. Nie masz zwyciężać pod okiem swego nauczyciela, jakbyś potrzebował pomocy. Dlaczego chcesz mieć udział w mojej śmierci? Pozostawiam ci jej całe dziedzictwo. Po cóż potrzebujesz mej obecności? Niech słabi uczniowie kroczą przed swym nauczycielem a mężni za nim, aby mogli zwyciężyć bez niego. Albowiem nie potrzebują już jego przewodnictwa. Tak Eliasz zostawił Elizeusza. Tobie pozostawiał całkowite dziedzictwo mego męstwa." (...) Nikt do tego nie naglił św. Wawrzyńca, jedynie umiłowanie pobożności, gdy, przy zwiedzionym tyranie, będąc przypiekanym na ruszcie, powiedział: już upieczone, obróć i jedz. Tak, poprzez męstwo swego ducha, pokonał naturę ognia. (...) Kiedy zażądano od niego skarbów Kościoła, obiecał że je pokaże. Następnego dnia przyprowadził ubogich. Zapytany gdzie są skarby, które obiecał, wskazał na ubogich, mówiąc: "oto skarby naszego Kościoła." I zaprawdę byli oni skarbami, w których żyje Chrystus, w których jest wiara w Niego (...) Te oto skarby wskazał Wawrzyniec i zwyciężył, albowiem prześladowcy nie mogli ich zabrać (...)"
*
Św. Wawrzyniec był jednym z diakonów Kościoła Rzymskiego. Poniósł śmierć męczeńską (258) podczas prześladowań za panowania cesarza Waleriana. Biskup Kartaginy św. Cyprian, który również miał ponieść w tym samym roku śmierć męczeńską, przekazuje w swoim liście do biskupa Sukcesjusza (Ep. LXXXI) opis tych prześladowań:
"Wiedz, że przybyli ci których posłałem do Miasta w tym celu by mogli wybadać i przynieść nam prawdę niezależnie od tego do nam przeznaczono. Albowiem wiele różnych i niepewnych rzeczy krąży dziś w opiniach ludzi. Jednak prawda dotycząca ich jest następująca, że Walerian posłał do Senatu reskrypt przewidujący że biskupi, prezbiterzy i diakoni mają zostać niezwłocznie ukarani, zaś senatorowie i ludzie o ważnej pozycji, i rzymscy ekwici utracą swe godności i zostaną nadto pozbawieni swego majątku a jeśli, po zabraniu im tych środków, nadal będą trwali w byciu chrześcijanami utracą także swe głowy, natomiast matrony zostaną pozbawione majątku i posłane na wygnanie. Ponadto, członkom dworu cesarskiego, którzy się przyznali lub się przyznają, zostaną skonfiskowane ich majątki i zostaną posłani w łańcuchach do wyznaczonych im posiadłości cezara. Cesarz Walerian dołączył również do tego oświadczenia kopię listów jakie wysłał do zwierzchników prowincji dotyczących nas, które wkrótce przyjdą, jak mamy nadzieję, czekając stosownie do siły naszej wiary na zniesienie cierpienia i oczekując od pomocy i miłosierdzia Pana korony życia wiecznego. Jednak wiedz, że Sykstus poniósł męczeństwo na cmentarzu ósmego dnia Idów Sierpniowych a wraz z nim czterech diakonów. Ponadto, prefekci w Mieście codziennie nalegają na to prześladowanie, stąd też jeśli ktokolwiek zostanie przez nich przyprowadzony ponosi męczeństwo a ich majątek jest zabierany przez skarb"
*
Do tej ostatniej grupy należał również archidiakon Wawrzyniec, ostatni z siedmiu diakonów Rzymu (dwóch kolejnych zamęczono 6 sierpnia, podobnie jak papieża Sykstusa, którego wspomnienie Kościół obchodzi tego dnia, co Przemienienie Pańskie), od którego również zażądano wydania majątku. Jego męczeństwo opiewał również poeta z IV w. Prudencjusz (Liber Peristephanon czyli liryki o męczennikach rzymskich - Hymn II):
"Ongiś matko bóstw fałszywych, lecz dziś Oblubienico Chrystusa, O Rzymie, to dzięki Wawrzyńcowi jesteś zwycięski! Pokonałeś wyniosłych władców i podporządkowałeś twej władzy narody, lecz choć zwyciężyłeś barbarzyństwo, twa chwała była niepełna, nim nie pogromiłeś nieczystych idoli. Oto wiktoria Wawrzyńca, walka krwawa lecz nie tak zgiełkliwa jak te Kamilla czy Cezara, walka Wiary, w której składa się siebie w ofierze zaś śmierć zwycięża przez śmierć. Jakież słowa, jakież pochwały są w stanie opiewać taką śmierć? Jak mogę godnie wyśpiewać tak wielkie męczeństwo? (...) Diabeł walczył zaciekle ze świadkiem Boga, lecz został zraniony i na zawsze powalony. Śmierć męczennika Chrystusowego zadała śmiertelny cios kultowi bożków i od tego dnia Westa nie mogła zapobiec by jej świątynia opustoszała. Wszyscy ci obywatele rzymscy, wychowani w zabobonach nauczanych przez Numę [Pompiliusza], śpieszą, o Chryste, do Twych dziedzińców, śpiewając hymny Twemu męczennikowi. (...) Kapłan bożków, którego czoło wczoraj znaczyła święta opaska, dziś żegna się Znakiem Krzyża, zaś westalka dziewica Klaudia nawiedza twe sanktuarium, O Wawrzyńcze!"
Już po edykcie tolerancyjnym Konstantyna (313), gdy Kościół mógł podjąć bez przeszkód publiczną działalność Wawrzyniec stał się jednym z najbardziej czczonych męczenników Kościoła Rzymskiego. Został wymieniony pod datą 10 sierpnia w Depositio Martyrum z roku 354, najstarszej zachowanej liście męczenników Kościoła Rzymskiego ("Wawrzyniec na Via Tiburtina). Sam Konstantyn wzniósł na miejscu spoczynku jego szczątków niewielką bazylikę. Papież Damazy I (zm. 384) poświęcił św. Wawrzyńcowi swój panegiryk, który umieszczono nad grobem Męczennika (zachowany w odpisach, w zbiorach dokumentów z Saint-Riquier oraz Lorsch): "bicie, tortury, płomienie, katusze, łańcuchy - sama wiara Wawrzyńca była to w stanie pokonać". Być może on włączył imię Wawrzyńca do Kanonu Rzymskiego Mszy św. Damazy dokonał również rozbudowy kościoła. Papież Sykstus III (poprzednik Leona Wielkiego - zm. 440) zbudował z kolei na szczycie wzgórza bazylikę. Za papieża papieża Pelagiusza II (poprzednika Grzegorza Wielkiego - zm. 590) została ona znacznie rozbudowana. W XIII wieku obie budowle zostały połączone, tworząc obecną Bazylikę św. Wawrzyńca za Murami. W V wieku spisano tzw. Passio vetus czyli najstarsze zachowane akta męczeństwa św. Wawrzyńca, którego śmierć połączono z męczeństwem papieża Sykstusa oraz Hipolita. Wspomniany już św. Ambroży poświęcił św. Wawrzyńcowi również jeden ze swoich hymnów - rozpoczynający się od słów: Apostolorum supparem Laurentium archidiaconum pari corona martyrum Romana sacrauit fides (Równego Apostołom, archidiakona Wawrzyńca, Wiara Rzymska konsekrowała koroną męczenników). Jak głosi hymn: Wawrzyniec podążył za męczennikiem papieżem Sykstusem, który powiedział mu, idąc na śmierć, by nie bolał, gdyż w ciągu trzech dni pójdzie w ślad za nim. Po trzech dniach Św. Wawrzyńcowi nakazano ujawnić święte bogactwo (co może wskazywać, że chodziło m.in. o sprzęty liturgiczne i księgi) i wówczas "dodał do swego zwycięstwa" podstęp (dolus), stawiając przed pogańskim urzędnikiem ubogich i mówiąc: oto bogactwa Kościoła! Co, jak oświadcza Ambroży, było prawdą, gdyż są prawdziwym i trwałym skarbem. Tak upokorzony poganin przygotował dla Wawrzyńca płomienie zemsty. Gdy oparzony ogniem oprawca uciekł od płomieni Wawrzyniec powiedział by go obrócić i zjeść, jeśli jest upieczony (Versate me, martyr vocat, vorate, si coetum est, iubet). Tyle św. Ambroży w swoim hymnie. Św. Augustyn pisał z kolei, że tak jak niemożliwe jest schowanie Rzymu, tak też niemożliwe jest ukrycie męczeńskiej korony Wawrzyńca.
W Polsce święty Wawrzyniec upamiętniony jest m.in. zwyczajem górali beskidzkich corocznych tzw. hudów czyli okazałych watr, nawiązujących do męczeńskiej śmierci świętego oraz postawioną przez ród Schaffgotschów kaplicą na Śnieżce w Karkonoszach pod wezwaniem tego świętego jako patrona m.in. poszukiwaczy kruszców. Na świecie znany jest wybudowany przez króla Hiszpanii Filipa II Habsburga jako swoiste połączenie klasztoru z pałacem królewskim - Eskurial. Kościół obchodzi święto św. Wawrzyńca niezwykle uroczyście - było ono przez długi czas świętem nakazanym a w rycie rzymskim posiada także swoją wigilię.
podobne tematy:
Kaplica na szczycie
O. Prosper Gueranger o świętych z 16 września